NRC Handelsblad De Standaard 13 Jan. 1999

"Navo gaat goed voorbereid 21ste eeuw in" Javier Solana 1999 is een historisch jaar voor de Navo. Secretaris-generaal Javier Solana blikt vooruit naar de conferentie van Washington die het bondgenootschap naar de volgende eeuw moet loodsen In april viert de Navo zijn 50ste verjaardag met een topconferentie in Washington, de stad waar het Noord-Atlantisch Verdrag is ondertekend. Bij die gelegenheid vieren wij de grote verdiensten van de organisatie die heeft gezorgd voor de langste periode van vrede uit de Europese geschiedenis. Maar wat nog belangrijker is: wij zullen zeker stellen dat het bondgenootschap goed voorbereid en toegerust de nieuwe eeuw kan ingaan. In het afgelopen decennium hebben wij de Koude Oorlog achter ons kunnen laten en in Midden- en Oost-Europa nieuwe democratien zien ontstaan. Gelukkig was de overgang naar de democratie voor het merendeel opmerkelijk vreedzaam, wat zich uitte in vrije verkiezingen en de vestiging van een rechtsstaat. Er zijn ook voorbeelden aan te wijzen van geschillen rond minderheden of etnische bevolkingsgroepen, van vluchtelingenstromen en systematische schending van de mensenrechten. Hoewel het gaat om uitzonderingen, is er in sommige gevallen sprake (geweest) van geweld en gewapende conflicten in sommige delen van Europa, met name de Balkan. Andere nieuwe gevaren die de veiligheid bedreigen, zijn de verbreiding van massavernietigingswapens en de middelen om ze af te vuren. Als voorkomen inderdaad beter is dan genezen, dan doet de Navo er wijs aan deze potentile veiligheidsrisico's en destabiliserende invloeden zo snel mogelijk te onderkennen en zich erop voor te bereiden. We hebben daarbij niet alleen behoefte aan een vooruitziende blik, maar ook aan de middelen om die nieuwe dreigingen het hoofd te bieden. Tegelijkertijd moeten wij rekening houden met de waarlijk opmerkelijke transformatie van de Navo en het veiligheidsklimaat in Europa sinds de val van de Berlijnse Muur. Wij zullen dan ook tijdens de topconferentie in Washington een nieuw Strategisch Concept het licht doen zien. De topontmoeting zal echter meer brengen. Ze zal ons de toekomst in leiden, verder op de weg van wederopbouw in Europa na de Koude Oorlog. Ze zal haar voordeel doen met de lering die de Navo heeft getrokken uit de netelige problematiek in verband met crisisbeheersing zoals in Bosni-Herzegovina en meer recentelijk in Kosovo. Het afgelopen decennium was voor veel landen in Midden- en Oost-Europa een tijd van ingrijpende veranderingen. Zij hebben als nieuwe democratien hun plaats in een gentegreerd en heropgebouwd Europa opgeist. Zij hebben volwaardige deelname gezocht in het streven een pan-Europees stelsel van veiligheid en stabiliteit op te bouwen door via praktische samenwerking de banden met het het bondgenootschap aan te halen. En een aantal van hen heeft gedurig aangedrongen op het Navo-lidmaatschap. OP de topconferentie in Washington zullen wij voor het eerst de staats- en regeringshoofden van Tsjechi, Hongarije en Polen verwelkomen als volwaardige Navo-leden. Dat is de eerste traject van de weg naar verdere uitbreiding van het bondgenootschap. Ons beleid is consequent: de deur staat open voor landen die bereid en in staat zijn aan de bondgenootschappelijke veiligheid bij te dragen. Bovendien werken wij aan een pakket maatregelen dat partnerlanden nauwer bij het bondgenootschap zal betrekken en dat landen die het lidmaatschap ambiren zal helpen te voldoen aan de Navo-standaarden. Tijdens de topconferentie zal dit pakket formeel worden onthuld. De top zal voorts onze samenwerking met en betrokkenheid bij landen in heel de Euro-Atlantische regio versterken. Wij willen het klimaat van vertrouwen in onszelf en elkaar over deze gehele regio verspreiden door de Euro-Atlantische Partnerschaps Raad (EAPR) ten volle te benutten. Binnen deze instelling komen de vertegenwoordigers van 44 landen regelmatig bijeen. De EAPR ontwikkelt zich tot een overlegorgaan van betekenis dat zijn waarde heeft tijdens de crisis in Kosovo. Wij zullen de samenwerkingsprogramma's binnen het Partnerschap voor de Vrede (PvdV) verder uitbouwen. Dit initiatief, dat thans zijn vijfde jaar ingaat, is een bijzonder geslaagd middel gebleken om onze partnerlanden te helpen hun strijdkrachten te reorganiseren en hen in staat te stellen beter met de Navo samen te werken in geval van crisis. Tijdens de topconferentie in Washington zal in dit verband een nieuw raamwerk worden gentroduceerd waarbinnen partnerlanden nauwer betrokken kunnen worden bij politieke beraadslagingen, besluitvorming, commandostructuren en de planning voor crisis- en vredesoperaties. Kortom, Navo-leiders en hun collega's in partnerlanden zullen de top in Washington benutten om de al aanzienlijke vorderingen nog een stap verder te brengen in de richting van een Europa waar strijdkrachten niet dienen om tegenover elkaar, maar zij aan zij te staan. Rusland speelt in dat streven een belangrijke rol. Nu al bestaat er een uitgebreid overleg- en samenwerkingsverband tussen de Navo en Rusland, dat enkele jaren geleden nog ondenkbaar zou zijn geweest. Wij kunnen en zullen deze relatie nog versterken. Ruslands constructieve engagement is van fundamenteel belang voor de Europese veiligheidsorde. Terwijl wij enerzijds doorgaan onze voornaamste samenwerkingsverbanden en -programma's te versterken, zijn wij anderzijds bezig de laatste hand te leggen aan een ingrijpende aanpassing van het bondgenootschap zelf. De wijzigingen omvatten een nieuwe commandostructuur en een heroverweging van het begrip hoofdkwartier. Door deze aanpassingen zal de Navo sterk kunnen blijven en ook in een veranderd veiligheidsklimaat kunnen fungeren als een integraal politiek-militair bondgenootschap. De interne aanpassing zal het bondgenootschap in staat stellen strijdkrachten in te zetten ter ondersteuning van vredesmissies die de stabiliteit en veiligheid in het Euro-Atlantische regio garanderen, terwijl wij tevens onze fundamentele, collectieve defensietaak onverkort blijven vervullen. Een initiatief inzake het defensief vermogen is in voorbereiding om de operationele en logistieke facetten van de strijdkrachten in de diverse Navo-landen verder te integreren. De strijdkrachten van alle bondgenoten zullen op dezelfde golflengte moeten zitten in een wereld waar computer- en informatietechnologie tot de standaarduitrusting van de moderne militair gaan behoren. Massavernietigingswapens (MVW) kunnen niet alleen gevaar opleveren voor onze nationale grondgebieden, maar ook voor onze troepen die aan vredesmissies deelnemen. Daarom hebben wij het initiatief genomen om het onderwerp van MVW tijdens de Top in Washington diepgaand te bespreken. De bondgenoten zullen niet alleen informatie uitwisselen over het probleem, maar tevens de steun aan het streven naar non-proliferatie kunnen cordineren. Maar niet alleen de Navo past zich aan, dat doet ook Europa. Er bestaat een Europese Unie met een gezamenlijk munt, een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het voornemen om nieuwe lidstaten toe te laten. Deze evolutie zal uiteraard ook binnen de Navo tot uiting komen. Daarom voorzie ik een bondgenootschap met een sterker Europees gezicht, waarin de Noord-Amerikaanse en de Europese bondgenoten over middelen beschikken om te besluiten hoe de Navo het best kan reageren op voorkomende dreigingen. Tijdens de eerste veertig jaar van het bestaan van de Navo hebben de prioriteiten van de Koude Oorlog de Navo-bondgenoten gedwongen zich specifiek te richten op n artikel in het Noord-Atlantisch Verdrag, namelijk artikel 5 dat de verplichting tot collectieve defensie behelst. Daarnaast hebben de bondgenoten zich verplicht tot het vergroten van de veiligheid en stabiliteit in diverse verschijningsvormen, door middel van interactie met andere internationale organisaties en politieke ondersteuning van de doelstellingen die zijn vervat in het VN-Handvest. De topconferentie van Washington zal ons beter dan voorheen de kans geven het potentieel van het Verdrag volop te ontplooien en ons zo de middelen verschaffen om nog een halve eeuw en langer in vrede en veiligheid voort te leven. (De auteur is secretaris-generaal van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, Navo)